Chiến thuật U23 Việt Nam: 3 trung vệ, phòng ngự khu vực, một chút highpress và gegenpressing

  • Thứ Hai , 15/01/2018 00:00 GTM+7

U23 Việt Nam đã tạo nên một cơn địa chấn ở vòng chung kết U23 châu Á khi đánh bại đối thủ được đánh giá cao U23 Australia. Đó là thành quả xứng đáng, là kết quả của những tính toán của HLV Park Hang-seo, nỗ lực duy trì kỷ luật đấu pháp của các cầu thủ, và tất nhiên cả một chút may mắn.

Chiến thuật U23 Việt Nam: 3 trung vệ, phòng ngự khu vực, một chút highpress và gegenpressing

U23 Việt Nam đã tạo nên một cơn địa chấn ở vòng chung kết U23 châu Á khi đánh bại đối thủ được đánh giá cao U23 Australia. Đó là thành quả xứng đáng, là kết quả của những tính toán của HLV Park Hang-seo, nỗ lực duy trì kỷ luật đấu pháp của các cầu thủ, và tất nhiên cả một chút may mắn.

Tất nhiên, một chiến thắng không thể nâng tầm cả nền bóng đá. Đừng quên là chúng ta từng đánh bại cả Hàn Quốc ở cấp độ đội tuyển, khi họ còn là đệ tứ anh hào. Đừng quên là U23 Việt Nam của HLV Miura từng vùi dập U23 Iran với tỉ số 4-1 ở ASIAD. Và trận thắng U23 Australia cũng chưa giúp chúng ta có vé đi tiếp. Thế nên, dù khen ngợi các cầu thủ là việc cần làm, song cũng nên có chừng mực. Với tôi thì điều đáng quan tâm là các cầu thủ đã chơi như thế nào, trong sơ đồ chiến thuật được bố trí ra sao mà có thể khiến các cầu thủ U23 Australia "tắt điện" thôi.

Nhiều người nói rằng cách làm bóng đá của HLV Park không khác gì cách làm của HLV Miura. Đều là duy trì kỷ luật đấu pháp, sự chặt chẽ trong phòng ngự bằng một nền tảng thể lực tốt, trước khi tận dụng các cơ hội hiếm hoi để phản công. Tuy nhiên, so sánh như thế thì quả là thiếu công bằng cho cả hai. Nên việc tôi sẽ làm ở đây là gạt hết những ký ức về Miura, chỉ xem ông Park đã cho U23 Việt Nam chơi như thế nào, ít nhất là trong trận đấu với U23 Australia.

Sơ đồ 3 trung vệ và zonal defending (phòng ngự khu vực)

U23 Việt Nam bắt đầu trận đấu với U23 Australia với sơ đồ gồm 3 trung vệ. Ở giữa là Bùi Tiến Dũng (Viettel), lệch phải là Duy Mạnh, và lệch trái là Đình Trọng. Wing-back phải là Văn Thanh, wing-back trái là Văn Hậu. Về lý thuyết thì chúng ta đá với sơ đồ 3-4-3. Nhưng thực tế, theo vị trí trung bình trên sân trong phần lớn thời gian của trận đấu, chúng ta đá với sơ đồ 5-2-3.

Hai tiền vệ trung tâm của U23 là Đức Huy và Xuân Trường có nhiệm vụ bảo vệ không gian trước mặt hàng thủ. Khi đối phương có bóng ở xa khung thành, họ sẽ dâng hơi cao, sử dụng kỹ thuật phủ bóng (cover shadow) để cắt đường chuyền từ các cầu thủ tuyến dưới của đối phương tới hai tiền vệ trung tâm tạm gọi là hai "số 8" của U23 Australia. Tiền đạo cắm Đức Chinh theo sát "số 6" của đối thủ. Hai cầu thủ chạy cánh là Quang Hải và Công Phượng đứng gần như ngang với Đức Chinh, có nhiệm vụ chắn lối chuyền bóng từ các trung vệ của đối phương tới tiền vệ biên của họ.

Trong cách bố trí này, chúng ta có thể thấy là sau lưng Quang Hải và Công Phương có một khoảng trống khá lớn. Nhưng có vẻ như đó là một phần trong kế hoạch của HLV Park. Cầu thủ U23 Australia trong hiệp 1 thường xuyên đưa bóng vào khoảng trống này. Nhưng các cầu thủ của chúng ta chỉ chờ có thể để vây ráp mạnh mẽ. Tiền vệ cánh lùi về, wingback dâng lên, tiền vệ trung tâm di chuyển sang. Cầu thủ nhận bóng của U23 Australia thường bị ít nhất 3 cầu thủ áo Đỏ quây, và hoặc là phải chuyền về để bắt đầu lại từ đầu, hoặc mất bóng.

Các BLV VTV nói khá nhiều về việc chúng ta kèm người chặt, "mọi cầu thủ của đối phương đều có người kèm", ám chỉ lối chơi của chúng ta là "một kèm một". Thực tế không phải. Chúng ta đá phòng ngự khu vực rất rõ. Hệ thống phòng ngự di chuyển theo khối, cự ly giữa các vị trí luôn được duy trì tốt, và có tính định hướng với bóng (di chuyển đội hình theo vị trí của bóng) khá rõ. Đội hình chặt như thế, cộng với việc chúng ta lùi sâu với số đông, tạo cảm giác chật chội, khiến người xem dễ nhầm tưởng chúng ta chơi man-mark.

Đội hình chặt

Như đã nói ở trên thì suốt cả trận, chúng ta luôn cố gắng duy trì một đội hình chặt với cự ly giữa các vị trí, nhất là ở hàng hậu vệ, không quá lớn. Việc duy trì một cự ly chặt như thế, cộng với việc chúng ta chơi định hướng bóng, đồng nghĩa với việc các cầu thủ chạy cánh của đối phương ở phần sân xa bóng (weak side) sẽ được tự do. Tuy nhiên, Australia không có những pha chuyển hướng tấn công đủ nhanh để đặt cầu thủ của họ vào thế 1vs1, và do đó thường thì hệ thống phòng ngự của chúng ta sẽ kịp nghiêng để che chắn trong mỗi lần bóng chuyển hướng.

Việc duy trì một đội hình chặt có rất nhiều tác dụng. Trong phòng ngự, nó sẽ giúp chúng ta bịt được hết các khoảng trống ở trung lộ. Khi triển khai lên bóng, cự ly tốt giúp chúng ta tranh chấp bóng 2 tốt hơn.

Liên quan tới cự ly, ở đội U23 có một đặc điểm ít thấy ở bóng đá trong nước là các cầu thủ nỗ lực duy trì cự ly ngay cả khi bóng đang ở trên phần sân của đối phương. Trong những hình ảnh dưới đây, ta thấy là các tiền vệ trung tâm của chúng ta đã nỗ lực (và dũng cảm) dâng lên rất cao khi nhận thấy các đồng đội phía trên quyết định gây sức ép. Kết quả là những pha high press có chất lượng rất tốt.

Đức Huy băng lên rất nhanh để thu hẹp cự ly với đồng đội và hỗ trợ pressing
Một pha high press tốt

Việc đội hình không bị tản mát còn giúp chúng ta làm được điều mà trước đó chúng ta không mấy khi làm được trước một đối thủ được đánh giá cao hơn: gegen-pressing.

Trong tình huống trên, các cầu thủ của chúng ta sau khi mất bóng thay vì lùi về đã co lại rất nhanh để gây sức ép với cầu thủ vừa nhận bóng của đối thủ. Và kết quả là chúng ta đã ngăn được đối phương tổ chức một pha phản công nguy hiểm. Trong trận còn một số tình huống khác tương tự, chúng ta đoạt được bóng ngay khi đối phương đang chuẩn bị chuyển trạng thái từ thủ sang công.

Vấn đề của Australia

Khách quan mà nói thì U23 Australia trong trận đấu với chúng ta đã không thể hiện được khả năng mà lớp kế cận của một nền bóng đá lớn trong khu vực phải có. Có thể liên quan tới việc họ thay tới 9/11 vị trí so với trận thắng Syria. Có thể do HLV của họ đã không đủ sự quyết liệt để thay đổi lối chơi khi tình thế yêu cầu.

Đối phó với những đội chơi theo kiểu mà chúng ta đã chơi, các đội bóng phải chọn cách chơi di chuyển và phối hợp linh hoạt. Vấn đề lớn nhất với phòng ngự khu vực là nó yêu cầu các vị trí phải có sự phối hợp thông tin tốt bên cạnh khả năng đưa ra những quyết định đúng trong tích tắc. Bởi sẽ có nhiều lúc một cầu thủ đối phương di chuyển từ zone này sang zone khác, và các cầu thủ của cả 2 zone phải quyết định rất nhanh ai sẽ là người theo kèm anh ta.

Ở ảnh trên ta thấy có 3 cầu thủ của U23 Việt Nam thuộc 3 zone khác nhau đang gây sức ép với cầu thủ Australia. Thoạt nhìn thì đây là một pha phối hợp phòng ngự tốt bởi chúng ta đang quây đối thủ và không cho anh ta có cơ hội xoay người. Nhưng thực tế thì đối thủ hoàn toàn có thể lợi dụng tình huống này để tạo ra khoảng trống, bằng cách hút người lại gần rồi chuyền bóng nhanh cho các đồng đội ở các khu vực khác đang được tự do.

Ảnh dưới là tình huống mà Australia đã khai thác được điểm yếu đó và đưa được bóng vào khoảng trống trước mặt hàng thủ của Việt Nam. May là những pha chạm bóng sau đó của các cầu thủ áo vàng đều thiếu cảm giác.

Tuy nhiên, điều may mắn cho chúng ta là U23 Australia không thường xuyên thực hiện những pha phối hợp như thế. Họ có cơ hội để đưa bóng vào các khoảng trống, nhưng thiếu sự chuẩn bị và cả sự táo bạo để có thể tung ra những đường chuyền hay những pha phối hợp có thể tạo đột biến. Họ thường chọn giải pháp là đưa bóng ra biên, và do đó các pha tấn công cũng dễ bắt bài hơn.

Tiền đạo của đối phương đã kéo được trung vệ của chúng ta ta xa, khoảng trống đã xuất hiện, nhưng Australia không có giải pháp khai thác
Khoảng trống lại xuất hiện ở trung lộ nhưng cầu thủ có thể nhận bóng của Australia lại không sẵn sàng khai thác nó
Khoảng trống sau lưng hàng thủ chúng ta, tiền đạo Australia lại sẵn sàng, nhưng người có bóng lại chọn giải pháp an toàn là chuyền bóng ra biên
Một pha di chuyển rất kém của Australia. Cả 2 cầu thủ đều di chuyển chéo theo một hướng. Lẽ ra chỉ nên để một cầu thủ di chuyển vào zone giữa hậu vệ cánh và trung vệ lệch của chúng ta để lối kéo gây rối loạn, cầu thủ còn lại đứng lại để chờ khoảng trống lộ ra và khai thác
Khoảng trống quan trọng ở trung lộ đã hiện ra trong tích tắc, nhưng cầu thủ có bóng lại quyết định dốc bóng xuống biên
Nếu có sự chuẩn bị và dũng cảm, các cầu thủ Australia có thể thực hiện một pha phối hợp kết hợp giữa làm tương và di chuyển người thứ 3 để đánh thẳng vào trung lộ. Nhưng rốt cuộc cầu thủ có bóng lại chuyền ra biên

U23 Việt Nam phản công

Trong trận đấu với U23 Australia, dễ thấy là U23 Việt Nam có 2 phương án phản công chính. Một là các wingback thực hiện các đường chuyền dọc sân qua đầu hàng thủ đối phương cho các cầu thủ tấn công đua tốc độ. Và một là những pha phối hợp ở trung lộ, thông qua người điều phối Xuân Trường.

Phương án đầu tiên dễ thực hiện hơn, và tạo được những tình huống ồ à trên khán đài khi Quang Hải hay Đức Chinh có cơ hội nhận bóng sau lưng hàng thủ đối phương. Tuy nhiên, do khoảng cách từ điểm nhận bóng tới khung thành của Australia vẫn lớn, và cầu thủ nhận bóng cuối cùng vẫn phải đưa bóng vào trung lộ, nên thường thì những pha phản công như thế không mang lại kết quả cụ thể.

Ngược lại, những pha phản công qua trung lộ dù ít nhưng lại có chất lượng rất cao, thường khiến khung thành của đối phương chao đảo. Điều này là khá dễ hiểu bởi khi U23 Australia dâng cao, khi họ mất bóng ở trung lộ, thường chỉ còn tiền vệ phòng ngự và 2 trung vệ đứng phía sau bóng. Chúng ta, trong khi đó, có tới 3 cầu thủ tấn công sẵn sàng dâng lên. Nếu Văn Hậu hay Văn Thanh kịp dâng cao, chúng ta sẽ có những tình huống cân bằng về con người, hoặc thậm chí nhiều đánh ít.

Một số vấn đề nhỏ

Trong thời gian 30 phút cuối hiệp 2, Australia tạo được khá nhiều sóng gió về phía khung thành của U23 Việt Nam. Tiền đạo vào sân thay người Blackwood có một pha đánh đầu dội xà, một pha ghi bàn không được công nhận do lỗi việt vị, và một tình huống đánh đầu sạt cột khác. Vấn đề chiều cao và khả năng không chiến rõ ràng vẫn là gót chân Achilles của chúng ta, và khắc phục là điều không dễ bởi yếu tố thể chất là không thể đảo được.

Nhưng có những điều mà chúng ta có thể rút kinh nghiệm. Thứ nhất là sự tập trung và tính đồng bộ phải được duy trì liên tục nếu hệ thống phòng ngự khu vực muốn đứng vững. Trong trận đấu với Australia, có một số tình huống chúng ta súyt trả giá vì một số cầu thủ thiếu tập trung hoặc tự phát.

Một thoáng mất tập trung không gây sức ép kịp thời của tiền vệ chúng ta đã tạo điều kiện cho đối phương thực hiện đường chuyền vào nách rất nguy hiểm. HLV Park đã phải ra đường biên để hò hét chấn chỉnh
Công Phương một mình lao lên gây sức ép. Đối thủ dễ dàng loại bỏ anh và tấn công vào khoảng trống mà anh bỏ lại, tạo ra tình huống 2 đánh 1 rất nguy hiểm ở biên phải

Ngoài ra, cũng phải thấy rằng lối chơi mà chúng ta đang sử dụng là rất tốn sức. Các chuyên gia nói nhiều về việc thể lực của các cầu thủ được cải thiện, rồi về việc họ không bị chuột rút ở cuối trận này nọ. Nhưng thực tế thì khoảng sau phút 60, khả năng di chuyển liên tục để lấp khoảng trống của các cầu thủ đã giảm đi thấy rõ. HLV Park đã phải yêu cầu hai cầu thủ chạy cánh lùi xuống để chuyển sang sơ đồ 5-4-1 nhằm tiết kiệm sức cho họ.

Nhưng vấn đề là khi hai cầu thủ này lùi sâu, các hậu vệ của đối phương có thể dâng cao hơn để triển khai bóng. Như trong tình huống dưới đây, Xuân Trường đã phải dâng lên để gây sức ép với hậu vệ có bóng của đối phương, để lộ ra khoảng trống lớn phía sau.

Đối phương đã khai thác khoảng trống này để triển khai một pha tấn công kết thúc bằng tình huống cầu thủ số 8 của Australia có thể dứt điểm trong vòng cấm mà không bị ai kèm.

Tạm kết

Cho tới lúc này, sau 2 trận đầu tiên của vòng bảng, có thể khẳng định HLV Park Hang-seo đã thành công trong việc truyền đạt triết lý của mình tới các học trò, và nhờ triển khai thuần thục triết lý ấy, U23 Việt Nam đã có những màn trình diễn chất lượng trước các đối thủ mạnh hơn hẳn.

Tuy nhiên, cũng phải nhắc lại là chúng ta vẫn chưa giành được cái gì cả. Cửa đi tiếp sáng nhưng cửa bị loại cũng rộng chả kém. Và chiến thuật mà chúng ta đã áp dụng với U23 Hàn Quốc và U23 Australia chưa chắc đã thành công với U23 Syria, đội bóng chơi với một phong cách khác. Và tất nhiên, họ cũng sẽ soi kỹ màn trình diễn của chúng ta trước 2 đối thủ kia.

Xa hơn, HLV Park sẽ thấy những lời ngợi khen mà người ta thi nhau đổ lên đầu ông và các học trò lúc này chẳng có chút giá trị gì nếu Việt Nam không thể chiến thắng ở các giải đấu châu lục như AFF hay SEA Games. Mà ở những giải đó, Việt Nam không thể đá phòng ngự số đông như thế này được.

Cùng chủ đề